Claes Brouwer

Lexicon van Boekverluchters

 

Den haag, Koninlijke Bibliotheek,

Ms. 78 D 38, Vol. I, f. 240r:

detail met de engel Raphael die zijn identiteit onthult aan Tobit, Tobias en Sarah

 

Claes (Nicolaas) Brouwer

 

 

Noord-Nederlands boekverluchter, één van de weinigen die bij zijn eigen naam is gekend. Helaas ook een boekverluchter met weinig talent. Hij was werkzaam in Utrecht rond 1430 en werkte mee aan twee grote historiebijbels. In het te Brussel bewaarde exemplaar wordt zijn naam expliciet vermeld.

 

Claes (Nicolaas) Brouwer was wellicht, net als Willem Vrelant, later ook werkzaam in Brugge dan wel werden miniaturen van zijn hand ingevoegd in Brugse handschriften, aangezien het merk met de gotische letter b kan worden beschouwd als zijn merkteken.

 

Dergelijke merktekens dienden op grond van Brugse verordeningen uit 1426 en later te worden geplaatst op in Brugge gemaakte miniaturen (zie Farquhar 1980 en Smeyers & Cardon 1990), dit om te voorkomen dat officieel in Brugge geregistreerde verluchters elders, en dan met name te Utrecht, vervaardigde miniaturen in hun handschriften opnamen. Het merkteken van Claes Brouwer bestond uit een gotische letter “b”, wit en geplaatst in een bruin ovaal. Deze op de miniatuur gedrukte letter komt bijvoorbeeld in het handschrift geveild bij Sotheby’s 18 juni 2002, lot 49, voor op minimaal 13 van de 16 miniaturen en is steeds geplaatst ter rechter benedenzijde. Aangezien er talloze uit Brugge afkomstige miniaturen bewaard zijn gebleven zonder een dergelijk merkteken, werd de verordening klaarblijkelijk niet erg serieus genomen. Dit was ook niet nodig aangezien het merendeel van deze miniaturen overduidelijk van Brugse signatuur waren. Dit gold nu net niet voor de typisch Noord-Nederlandse miniaturen van Claes Brouwer en zijn collega’s; juist deze duidelijk niet Brugse miniaturen behoefden een dergelijk merkteken, om te voorkomen dat ze als ongewenst werden aangemerkt.

 

Claes Brouwer werkte in de stijl van de Meesters van Otto van Moerdrecht, welke stijl herkenbaar is aan de ovale gezichten met smalle monden en een kleurenpalet bestaande uit grijs-groene en helder oranje kleuren.

 

Den haag, Koninlijke Bibliotheek,

Ms. 78 D 38, Vol. II, f. 98r: pagina met Simon Maccabeus en 2 van zijn zonen gedood tijdens een banket

 

Catalogus

 

Brussel, Koninklijke Bibliotheek

 

Ms 9018-23 Historiebijbel (vol 2 en 3, 1e volume is in Londen, BL ms add 10043) ca 1431, samen met Meester van de Alexander, Meester van het Psalter, Meester van de Brusselse Passie lit:Vogelsang 1899, p. 37-38, 40-49||Byvanck/Hoogewerff 1925, nr. 29||Hoogewerff 1936, p. 392-408||Byvanck 1943, p. 40-44, 46-48||Delaissé 1959, nr. 24||Brussel 1971, nr. 23||Utrecht/New York 1989, nr. 39

 

Den Haag, Koninklijke Bibliotheek

 

Ms 78 D 38 (voorheen Y 401) Historiebijbel (2 volumes) ca 1430, samen met oa Meester van de Alexander, Meester van het Psalter, Meesters van Otto van Moerdrecht, Meester Azor lit:Vogelsang 1899, p. 37-38, 40-49||Byvanck/Hoogewerff 1925, nr. 28||Hoogewerff 1936, p. 392-408||Byvanck 1943, p. 40-44, 46-48|| Brussel 1971, nr. 31||Den Haag 1980, nr. 68|| Utrecht/New York 1989, nr. 38||Den Haag 1994, nr. 10

 

Londen, British Library

 

Ms add 10.043 Historiebijbel (vol. 1; vol. 2 en 3 in Brussel), zie verder daar lit: Byvanck/Hoogewerff 1925, nr. 35

 

Londen, Christie’s

 

Catalogus 2 december 1987, lot 38 getijdenboek, Brugge en/of Noord-Nederland (Haarlem?, Utrecht?), ca 1430 lit: Sotheby’s 21 juni 1982, p. 97||Philadelphia 2001, p. 122

 

Londen, Sotheby’s

 

Catalogus 21 juni 1982, lot 15 getijdenboek met 12 volbladminiaturen, Noord-Nederland (Haarlem?, Utrecht?), ca 1430 lit: Sotheby’s 21 juni 1982, nr. 15||Philadelphia 2001, p. 122

 

Catalogus 18 juni 2002, lot 49 getijdenboek met 16 volbladminiaturen, Brugge, ca 1430-1450, met o.a. f. 22v kroning van de maagd, 41v dood van de Maagd, 55v laatste oordeel, 102v Johannes de Doper lit:

 

Christie’s 11 juli 2000, lot 54||Sotheby’s 18 juni 2002, lot 49

 

Londen, Victoria and Albert Museum

 

Ms Reid 45 getijdenboek, Noord-Nederland (Haarlem?, Utrecht?), ca 1430 lit: Sotheby’s 21 juni 1982, p. 97|| Philadelphia 2001, p. 122

 

Oxford, Bodleian Library

 

Ms canon liturg 17 getijdenboek, Brugge en/of Noord Nederland (Haarlem, Utrecht?), verluchting door Meesters van de Gouden Ranken en/of Claes Brouwer lit: Pächt & Alexander 1966 (I), p. 16, pl. XV, afb. 211a-b||Sotheby’s 21 juni 1982, p. 97||Dogaer 1987, p. 31||Philadelphia 2001, p. 122

Pennsylvania, Bryn Mawr College Library

 

Ms 27 Streeter-Piccard getijdenboek, Brugge, ca 1440 lit: Philadelphia 2001, nr. 40

 

Literatuur

 

Vogelsang 1899, p. 37-38, 40-49

Byvanck/Hoogewerff 1925, nrs. 28, 29, 35

Hoogewerff 1936, p. 392-408

Byvanck 1937, p 34-6, 123-4, pl. 23-5

Byvanck 1943, p. 40-44, 46-48

Delaissé 1959, nr. 24

Pächt & Alexander 1966 (I), p. 16, pl. XV, fig. 211a-b

Delaissé 1968, p. 35-36

Brussel 1971, nrs. 23, 31

Den Haag 1980, nr. 68

Farquhar 1980

Sotheby’s 21 juni 1982, nr. 15, p. 94-99

Dogaer 1987, p. 31

Utrecht/New York 1989, p. 129-137, nrs. 38-39

Smeyers & Cardon 1990

Den Haag 1994, nr. 10

Christie’s 11 juli 2000, lot 54

Philadelphia 2001, nr. 40, p. 121-122

Sotheby’s 18 juni 2002, lot 49

 

Bradley 1887-1889

Thieme-Becker 1907-1950

D’Ancona & Aeschlimann 1949, p. 39

 

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved