Gerard Horenbout

Lexicon van Boekverluchters

 

Londen, British Library, Ms. add 34294, f. 12v: Kruisnageling (detail)

 

 

Gerard Horenbout

 

Vlaams boekverluchter. Geboren omstreeks 1465 in waarschijnlijk Gent. Overleden 1540-1541 te Gent. Vestigde zich op zijn laatst in 1498 als zelfstandig meester. Werkte ook in Brugge en Antwerpen. Ontving in 1521 te Antwerpen het bezoek van Albrecht Dürer. In 1515 werd hij hofschilder van Margaretha van Oostenrijk. Na 1522 week hij uit naar Londen, waar hij in 1528 of eerder in dienst trad van Hendrik VIII. Kort voor zijn dood keerde hij terug naar Gent. Het werk van Gerard Horenbout bezit een uitgesproken lyrisch karakter. Met een rijk palet en een meesterlijke detaillering streeft deze verluchter naar een charmante vertelling. Werd beïnvloed door Hugo van der Goes en Gerard David. Zijn landschappen baden in een zacht, soms mistig licht. Door Hulin de Loo en Winkler vereenzelvigd met de Meester van Jacobus IV van Schotland (zie Kren 1983, p. 116), maar waarschijnlijk (Smeyers 1998, p. 429) gaat het om een andere artiest. Zie echter ook Los Angeles-London 2003, p. 427 waaruit volgt dat genoemde vereenzelviging toch wel breed wordt gedragen.

 

 

Venetië, Biblioteca Marciana, Ms lat I. 99, f. 286v: Zondeval, 206r: Toren van Babel

 

De enige miniaturen die gedocumenteerd aan Horenbout kunnen worden toegeschreven zijn een 16-tal miniaturen en 2 vignetten welke zijn toegevoegd aan het Sforza getijdenboek in 1519/1520, bewaard in de British Library.

 

Daarnaast wordt zijn medewerking vermoed aan tal van andere belangwekkende handschriften, zoals het Breviarium Mayer Van den Bergh, het Breviarium Grimani, het Spinola Getijdenboek en het Rothschild gebedenboek. Ook de verluchting van de Weense Hortulus Animae wordt in de oudere literatuur aan hem toegeschreven (dan wel aan de Meester van de Hortulus Animae), maar waarschijnlijk is hier sprake van werk van de hand van Simon Bening en/of zijn atelier.

 

Het werk van Gerard Horenbout werd wellicht voortgezet door zijn zoon Lucas en dochter Susanna in Engeland.

 

 

Venetië, Biblioteca Marciana, Ms lat I. 99

februari - maart - mei - juli - december

 

Catalogus

 

Antwerpen, Museum Mayer van den Bergh

 

Inv 946 Breviarium Mayer van den Bergh, Gent en Brugge, ca 1500, verluchting door Gerard David: f 326v triniteit, f 473v visitatie, f 611v st. Catharine; Gerard Horenbout / de Meester van Jacobus IV van Schotland: f 501v, f 596v; de Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I en werkplaats: o.a. f 427v annunciatie; voorheen ook toeschrijvingen aan Simon Bening (o.a. Dekeyzer et al 1999, p. 307-311, hetgeen in Los Angeles-London 2003, nr. 92, noot 2 niet meer wordt aanvaard) en twee miniaturen met de Geboorte van Maria, is: f. 536v en de Val der Engelen, is: f. 552v wellicht door Jan Provoost dan wel andere Vlaamse paneelschilder lit: Winkler 1925 (1978), p. 157-8||Gaspar 1932||Smeyers & Van der Stock 1997, p. 49-115||Nieuwdorp & Dekeyzer 1997||Los Angeles-London 2003, nr. 92||Voor verdere literatuur zie onder: de Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I

 

Londen, British Library

 

Ms Add 34294 Sforza Getijdenboek, aanvankelijk verlucht door Giovan Pietro Birago in Milaan, ca 1490, voltooid in Gent, ca 1519-1520 door Gerard Horenbout lit: Winkler 1925 (1978), p. 177||Kren 1983, p. 113-122||Backhouse 1997, nr. 209||Walther 2001, p. 396-7||Los Angeles-London 2003, nr. 129

 

Ms Royal 18 D II John Lydgate, Boek van Troie (f. 6-146) en Belegering van Thebe (f. 147v-162), Londen (?), ca 1457-1460, verlucht in 3 stadia, de laatste rond 1530 door Gerard Horenbout: f. 148r, en mogelijk diens dochter Susanne Horenbout: f. 151r, 153v, 158v, 160r, 161r, 161v lit: Scott 1996, nr. 102|| Backhouse 1997, nr. 207||Los Angeles & Londen 2003, nr.130||London 2011, nr. 73

 

 

Londen, British Library, Ms. add 34294 Sforza Getijdenboek

f. 10v: Markus in zijn studeerkamer - f. 12v: Kruisnageling - f. 61r: Visitatie - f. 189r: Sint Andreas

 

Londen, Sotheby ‘s

 

Catalogus 3 december 2002, lot 40 Jean Froissart, Chroniques, Rouen, ca 1505-1510 Verluchting door Jean Pichore: de 4 frontispices en de meeste miniaturen uit de Boeken II en III; de Meester van Morgan 85 alias de Meester van Flavius-Josephus: de meeste miniaturen uit de Boeken I en IV; anoniem Vlaams verluchter, mogelijk te identificeren als de jonge Gerard Horenbout: o.a. f. 23v, 35r, 36r, 48v, 49r, 51r, 64r, 81r, 107r lit: König 1992 (2)||Sotheby’s catalogus 3 december 2002, lot 40, p. 211

 

New York, Christie's

 

Catalogus 29 januari 2014, lot 157 (voorheen: Wenen, Osterreichische Nationalbibliothek Cod ser n 2844) Rothschild gebedenboek, Gent of Brugge, ca 1505-1510 verluchting door Gerard Horenbout/Meester van Jacobus IV van Schotland, Simon Bening: ff. 240v hl. Antonius en 245v: hl. Bernhard van Clairvaux; Meester van het Gebedenboek van omstreeks 1500, Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I, Gerard David: ff. 203v schutsengel, 207v Petrus, 227v Maria Magdalena lit: Unterkircher 1984||Thoss 1987, nr. 79||Smeyers 1998, p. 473||Walther 2001, p. 416-7||Londen, Christie's, Catalogus 8 juli 1999, lot 102||New York, Christie's, Catalogus 29 januari 2014, lot 157

 

Venetië, Biblioteca Marciana

 

Ms lat I. 99 Breviarium Grimani, Gent en Brugge ca 1515-1520, verluchting door Alexander Bening / alias de Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I; Simon Bening; Gerard Horenbout / alias de Meester van Jacobus IV van Schotland: o.a. de kalenderillustraties van f. 1v-13r, f. 43v geboorte, 138v Kruisiging, 139r Mozes en de slang, 206r de toren van Babel, 449v; de Meester van de Davidscènes in het Breviarium Grimani; Gerard David lit: Winkler 1925 (1978), p. 200-202||Salmi & Mellini 1972||Breviario Grimani 1973||Walther 2001, p. 412-15|| Los Angeles-London 2003, nr. 126||Voor verdere literatuur zie onder: Alexander Bening

 

Wenen, Osterreichische Nationalbibliothek

 

Cod 1858 Croy Gebedenboek, begin 16e eeuw, verluchting door Gerard Horenbout, Simon Bening en Gerard David? lit: Winkler 1925 (1978), p. 204-5|| Thoss 1987, nr. 77||Smeyers 1998, p. 447, 452

 

Londen, British Library, Ms. Royal 18 D II f 148r pelgrims door gerard horenbout

Literatuur

 

Winkler 1925 (1978), p. 119-120, 157-158, 177, 200-202, 204-5

Gaspar 1932

Salmi & Mellini 1972

Breviario Grimani 1973

Euw & Plotzek 1982, Band 2, nr. IX 18

Kren 1983, p. 113-122

Unterkircher 1984

Thoss 1987, nrs. 77, 79

König 1992 (2)

Scott 1996, nr. 102

Smeyers & Van der Stock 1997, p. 14, 15, 19, 25, 26, 49-115

Italian Libraries 1997, p. 216-217, 258-259

Nieuwdorp & Dekeyzer 1997

Backhouse 1997, nrs. 207, 209

Smeyers 1998, p. 428, 429, 447, 452, 473

Walther 2001, p. 396-7, 412-15, 416-7

Los Angeles-London 2003, p. 427-428, nrs. 92, 124, 126, 129, 130, 131

Sotheby’s catalogus 3 december 2002, lot 40, p. 211

London 2011, nr. 73

New York, Christie's, Catalogus 29 januari 2014, lot 157

 

 

New York, Christie's, Catalogus 29 januari 2014, lot 157, f. 84v: annunciatie

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved