Nikolaus Bertschi

Lexicon van Boekverluchters

 

Stuttgart, WL, Cod. mus. I 2 65, fol. 236v (detail)

 

 

Nikolaus Bertschi

 

 

Duits boekverluchter, geboren in Rorschach am Bodensee (blijkens een signatuur in een verlucht drukwerk, thans St, Gallen, Stiftsbibliothek, ink. 87, dat luidt als volgt: N. bertschi illuminista de Roschach), rond 1480/1490, overleden in 1541/1542. Werkzaam in Augsburg waar hij vanaf 1510 tot 1541 ieder jaar (met uitzondering van de jaren 1517, 1518 en 1524) in de "Steuerbücher" voorkomt.

 

Blijkens het hier afgebeelde zelfportret (de enige bekende afbeelding van een Duitse laatmiddeleeuwse verluchter aan het werk) was hij rond 1511/1512 reeds getrouwd met zijn vrouw Margarete.

 

 

Stuttgart, WL, Cod. mus. I 2 65, fol. 236v (Ausschnitt) door nikolaus bertschi

 

Ook zijn zoon Nikolaus Bertschi junior was werkzaam als boekverluchter. Wellicht was dit de 2e zoon met deze naam en was er ook nog een 1e zoon met dezelfde naam die ook als verluchter werkte en die vroeg overleed (zie Merkl 1999, p. 42).

 

Bertschi’s werkplaats was gespecialiseerd in de verluchting van liturgische handschriften. Het bewaard gebleven werk laat over een periode van bijna veertig jaren een verwonderlijke stilistische homogeniteit zien, hetgeen de datering bemoeilijkt. Mogelijk is Nikolaus Bertschi senior een leerling geweest van de Augsburgse boekverluchter Georg Beck (Merkl 1999, p. 44, 45).

 

 

Salzburg, Universitätsbibliothek

F II 187, blad met de Kruisiging

 

Catalogus

 

Augsburg, Bistumsarchiv

 

Hs 27a graduaal, Augsburg, 1527 lit: Merkl 1999, nr. 19

 

Augsburg, Staatsarchiv

 

KU Augsburg-St. Moritz 900, Aflaatsoorkonde voor bisschop Heinrich van Lichtenau, Augsburg, 1511 lit: Merkl 1999, nr. 5

 

KU Augsburg-St. Moritz 901, Aflaatsoorkonde voor bisschop Heinrich van Lichtenau, Augsburg, 1511 lit: Merkl 1999, nr. 6

 

KU Augsburg-St. Moritz 984/1, Aflaatsoorkonde voor kardinaal Matthäus Lang, Augsburg, 1516 werkplaats van Nikolaus Bertschi, mogelijk Urban Mörtz lit: Merkl 1999, nr. 12

 

Basel, Openbare Kunstverzameling, Kupferstichkabinett

 

Z 115 bewening en abt Franz Gaisberg met kloosterwapen, los blad uit een sequentiale voor het klooster van Sankt Gallen (een 2e los blad bevindt zich in Zürich, Staatsarchiv), Augsburg, ca 1510-1511 lit: Vogler 1992, afb. 33||Merkl 1999, nr. 4

 

Fulda, Hessische Landesbibliothek

 

Ms Aa 145 psalter, 1542/43 lit: Merkl 1999, nr. 26

 

München, Bayerische Staatsbibliothek

 

clm 5555, gebedenboek, Augsburg, 1520 lit: Merkl 1999, nr. 16

 

clm 7901, missaal, Augsburg, ca 1531 lit: Merkl 1999, nr. 23

 

clm 11332a, brevier, Augsburg, 1529/30 lit: Merkl 1999, nr. 21

 

clm 23014, graduaal, Augsburg, ca 1500/05 lit: Merkl 1999, nr. 1

 

clm 28150, antifonarium, Augsburg, 1531 lit: Merkl 1999, nr. 22

 

clm 28801, gebedenboek, Augsburg, 1517 lit: Merkl 1999, nr. 14

 

clm 30080, gebedenboek, Augsburg, 1516 lit: Merkl 1999, nr. 13

 

mus ms C, koorboek, Augsburg, 1538 lit: Merkl 1999, nr. 25

 

Nürnberg, Germanisches Nationalmuseum

 

hs 1737 gebedenboek voor Ulrich VII en Magdalena van Monfort, Augsburg, 1515 lit: Merkl 1999, nr. 9

 

hs 3155b lectionarium, Augsburg, ca 1505 lit: Merkl 1999, nr. 2

 

hs 4752a gebedenboek voor Ulrich VII en Magdalena van Monfort, Augsburg, ca 1515 lit: Merkl 1999, nr. 10

 

Nürnberg, Privé-verzameling

 

Lectionarium, Augsburg, ca 1505 lit: Merkl 1999, p. 48

 

Philadelphia, Library Company of Philadelphia

 

Ms 4 psalter, Augsburg, ca 1520 lit: www.leavesofgold.org (2005)

 

Privéverzameling

 

Gebedenboek, Augsburg, 1526 (11 volbladminiaturen) lit: Merkl 1999, nr. 18

 

Salzburg, Universitätsbibliothek

 

F II 187 gedrukt missaal, verlucht voor kardinaal Matthäus Lang, Augsburg, 1519 of later lit: Merkl 1999, nr. 15

 

Sankt Gallen, Stiftsbibliothek

 

Cod 532-539 Directorium perpetuum voor het klooster Sankt Gallen, Augsburg, niet voor 1520 lit: Merkl 1999, nr. 17

 

Cod 540 lectionarium, niet voor 1527 (?)lit: Holenstein 1956, p. 82, 86, 90, 93||Moser 1997, p. 342, BR 19||Merkl 1999, nr. 20

 

Cod 1767 graduaal, Augsburg, 1506 (?)lit: Vogler 1992, p. 64, afb. 16||Moser 1997, p. 339, BR 16|| Merkl 1999, nr. 3

 

Inkunabel 87 gedrukt exemplaar van de Summa van de hl. Antoninus van Florence, Augsburg, verluchting ca 1510/20 lit: Holenstein 1956, p. 76, 89||Moser 1997, p. 339, BR 15||Merkl 1999, nr. 8

Stuttgart, Württembergischen Landesbibliothek

 

Cod mus fol. I 63-65 Driebandig koorboek, Augsburg, 1511/12 lit: Merkl 1999, nr. 7

 

HB I 172 gebedenboek van Johann von Frundsberg, Augsburg, ca 1515/20 lit: Merkl 1999, nr. 11

 

Rotthalmünster, Antiquariaat Heribert Tenschert

 

Gebedenboek voor Marquard vom Stain, Augsburg, 1532 (in 1993 aangekocht door Heribert Tenschert, in 1999 daar nog aanwezig) lit: Merkl 1999, nr. 24

 

Zürich, Staatsarchiv

 

W 3 AG 18 Noli me tangere, los blad uit een sequentiale voor het klooster van Sankt Gallen (een 2e los blad bevindt zich in Basel, Kupferstichkabinett), Augsburg, ca 1510-1511 lit: Merkl 1999, nr. 4

 

Literatuur

 

Müller 1936

Müller 1937

Holenstein 1956

Vogler 1992, p. 64, 77, 116, afb. 16, 27, 33

Moser 1997, p. 14, 16-20, 109, 132, 157, 161, 164-167, 171, 185, 198, 211, 327, 339 (BR 15, 16), 341-343 (BR 19), 365, 377, afb. p. 16, 168

Merkl 1999, p. 41-48, nrs. 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 17, 20, 22, 24, 25

www.leavesofgold.org (2005)

 

Bradley 1887-1889

Thieme-Becker 1907-1950

D’Ancona & Aeschlimann 1949, p. 31

 

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved