Pacino di Bonaguida

Lexicon van Boekverluchters

 

Londen, British Library, Ms. Royal 6 e ix, f. 8r: martelaren (detail)

 

 

Pacino di Bonaguida

 

 

Italiaans boekverluchter en paneelschilder, werkzaam in Florence in de jaren 1300-1340. Gelet op het grote aantal verluchte handschriften dat aan hem kan worden toegeschreven kan gesteld worden dat Pacino de dominante figuur op het gebied van de boekverluchting in Florence was gedurende de 1e helft van de 14e eeuw.

 

Dat de kwaliteit van zijn werk niet altijd in even hoog aanzien heeft gestaan bewijzen de woorden van Richard Offner (1930), die van mening was dat de historische betekenis van Pacino zijn artistieke prestaties verre overtrof. Het was overigens Offner die in een aantal studies de artistieke persoonlijkheid van Pacino di Bonaguida reconstrueerde, en wel op basis van een enkel gesigneerd altaarstuk (thans Florence, Galleria dell'accademia (inv. No. 8568).

 

Londen, British Library, Ms. Royal 6 e ix, f. 22r: oordeel van Parijs (detail)

 

Tot de belangrijkste werken van Pacino behoren zijn verluchtingen aangebracht in wellicht het meest uitgebreid verluchte Florentijnse handschrift van de 1e helft van de 14e eeuw, een laudario voor de Compagnia di Sant'Agnese (thans verspreid over een groot aantal collecties). Wellicht was dit tevens Pacino's laatste grote opdracht, die bij zijn dood niet voltooid was, en waaraan de Meester van de Dominicaanse Beeltenissen (Dominican Effigies), die de opdracht schijnt te hebben geërfd, ook zijn bijdrage heeft geleverd. In totaal zijn 28 bladen bewaard gebleven (Parijs 2011), waarvan er 24 zijn verlucht door Pacino di Bonaguida en 4 door de Meester van de Dominicaanse Beeltenissen. Hoewel Pacino gedurende zijn lange loopbaan steeds meer onder de invloed van het werk van Giotto kwam, deelde hij niet diens visie van een wereld die bevolkt werd door klassieke helden die deelnamen aan dramatische gebeurtenissen. Integendeel, Pacino's succes kwam grotendeels voort uit het ontdoen van de door hem weergeven actie van alle dramatiek en gevoelens.

 

Londen, British Library, Ms. Royal 6 e ix, f. 24v: de drie Gratien (detail)

 

Catalogus

 

Berlijn, Kupferstichkabinett

 

Min. 6059 fragment van een rand met karmelieter monnik en donor, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 56

 

Cambridge, Fitzwilliam Museum

 

Ms 194 De Verrijzenis en de drie Maria's bij het Graf, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, nr. 4e||Parijs 2011, p. 54

 

Marlay Cutting It. 83 Los blad met het Martelaarschap van Petrus en Paulus, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62, nr. 4j||Parijs 2011, p. 56

 

Ms McClean 201.4 Los blad met Maria Magdalena, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Parijs 2011, p. 56

 

Cambridge, Queens College

 

Ms 77.b Los blad met martelaarschap van de hl. Christoffel, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Panayotova 2009||Parijs 2011, p. 56

 

Ms 77.c Los blad met martelaarschap van de hl. Lucie, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Panayotova 2009||Parijs 2011, p. 54

 

Ms 77.d Los blad met martelaarschap van de hl. Jacobus de Meerdere, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Panayotova 2009||Parijs 2011, p. 56

 

Chicago, Art Institute

 

Los blad met Sint Zenobius in initiaal N, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 54

 

Florence, Biblioteca Laurenziana

 

Cod plut XL.12 Dante Alighiery, Divina Comedia, Florence, ca 1320-1340, verluchting door Pacino di Bonaguida en de Meester van de Dominicaanse Beeltenissen lit: New York 1994, p. 58

 

Cor H antifonaar voor de kerk van Santa Maria Novella in Florence, verluchting door Meester van de Dominicaanse Beeltenissen en Pacino di Bonaguida, Florence, ca 1330-1340 lit: New York 1994, p. 58

Londen, British Library, Ms. Royal 6 e ix, f. 10v-11r: Robert d'Anjou en Personificatie van Italie

 

Londen, British Library

 

Ms add 18196 Los blad met St. Agnes tronend en scènes uit haar leven, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, nr. 4d||Parijs 2011, p. 54

 

Ms add 35254b Los blad met St. Michael, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62, nr. 4g||Parijs 2011, p. 54

 

Ms Royal 6 E IX Convenevole da Prato, Regia Carmina, Florence, ca 1335-1340 lit: D’Ancona 1925, p. 45||Watson 1979, I, nr. 876||Backhouse 1997, nr. 96||London 2011, nr. 134

 

Londen, Sotheby's

 

Catalogus 20 juni 1995 Lot 25 Los blad met de Opdracht in de tempel, Florence of Pisa ca 1320-1340, verluchting door verluchter uit omgeving van Pacino di Bonaguida lit: Sotheby's catalogus 20 juni 1995, lot 25

 

Catalogus 20 juni 1995 Lot 29 Los blad met Kruisiging, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Sotheby's catalogus 20 juni 1995, lot 29||Parijs 2011, p. 54

 

Malibu, J. Paul Getty Museum

 

Ms 80a Los blad met de hemelvaart, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62, nr. 4f||Parijs 2011, p. 54

 

Ms 80b Los blad met martelaarschap van de hl. Laurentius, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Parijs 2011, p. 56

Malibu, J. Paul Getty Museum, Ms. 80b: Los blad met martelaarschap van de hl. Laurentius (detail)

 

New York, Metropolitan Museum of Art

 

Ms 2006.250 Los blad met het Martelaarschap van St. Bartholomeus, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62, nr. 4k||Parijs 2011, p. 56

 

New York, Pierpont Morgan Library

 

Ms M 643 Taferelen uit het leven van Christus en het leven van de gezegende Gerard van Villamagna, ca 1320 lit: New York 1994, nr. 3

 

Ms M 742 Los blad met Christus in majesteit, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: De Ricci 1937, II, p. 1494||Harssen 1953, nr. 23, kleurpl. 1|| New York 1994, p. 62, nr. 4i||Parijs 2011, p. 56

 

Parijs, Bibliothèque Nationale Musée du Louvre, Département des Arts Graphiques

 

Inv. nr. 9828 Los blad met de Roeping van St. Andreas in initiaal A, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, nr. 4b||Parijs 2011, nr. 19

 

Philadelphia, Free Library

 

Ms Lewis E M 25.7a Fragment met begrafenis Sint Laurentius en Sint Stephanus in bas-de-page, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 56

 

Ms Lewis E M 25.8 Fragment met Johannes op Patmos in initiaal G, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 61||Parijs 2011, p. 54

 

Privéverzameling, Frankrijk, Straatsburg, Forrer Verzameling

 

Los blad met Sint Pancras in initiaal S, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 54

 

Privéverzameling, Italië, Florence

 

Los blad met de annunciatie, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 54

 

Privéverzameling, Italië, Florence, Carlo Bruscoli Verzameling

 

Los blad met de instrumenten van de passie in initiaal O, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 56

 

Privéverzameling, Italië, Rome, Salmi Verzameling

 

Los blad met drie wonderen van Sint Zenobius, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 62||Parijs 2011, p. 54

 

Privéverzameling, Zwitserland, Kreuzlingen

 

Los blad met de aanbidding door de wijzen, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: New York 1994, p. 61||Parijs 2011, p. 54

 

Washington, National Gallery of Art

 

B-20651 Los blad met Christus in majesteit met de 12 apostelen, afkomstig uit het laudario van de Compagnia di Sant'Agnese, Florence, ca 1335-1340 lit: Nordenfalk 1975, nr. 6||New York 1994, p. 61, nr. 4a||Parijs 2011, p. 54

Londen, British Library, Ms. Royal 6 e ix, f. 9r: Christus (detail)

 

 

Literatuur

 

Offner 1922

D’Ancona 1925, p. 45

De Ricci 1937, II, p. 1494

Harssen 1953, nr. 23, kleurplaat 1

Salmi 1955, p. 24

Offner 1956

Offner 1957

Nordenfalk 1975, nr. 6

Watson 1979, I, nr. 876

Voelkle & Wieck 1992, nr. 66

New York 1994, p. 44-78, nrs. 1-4

Sotheby's catalogus 20 juni 1995, lots 25, 29

Backhouse 1997, nr. 96

Panayotova 2009

Parijs 2011, nr. 19

London 2011, nr. 134

Los Angeles 2012-2013

 

Bradley 1887-1889 -

Thieme-Becker 1907-1950

D’Ancona & Aeschlimann 1949, p. 164

 

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved