Simon Bening

Lexicon van Boekverluchters

 

Londen, Victoria and Albert Museum

Inv P 159-1910 losse miniatuur met zelfportret (detail)

 

 

 

Simon Bening

 

Vlaams boekverluchter. Zoon van Alexander Bening. Laatste van de grote Vlaamse boekverluchters. Op een zelfportret uit 1558 (waarvan overigens twee versies bestaan, één in het Victoria & Albert Museum in Londen en één in de (voormalige) Robert Lehman Collectie in het Metropolitan Museum in New York) staat de leeftijd van Simon Bening vermeld, te weten 75 jaar, waaruit volgt dat hij in 1483 of 1484 geboren moet zijn. Simon vermeldt tevens dat hij zoon was van Alexander Bening, eveneens een belangrijk boekverluchter.

 

 

 

Malibu, J. Paul Getty Museum

ms Ludwig IX, 19, folio met de Besnijdenis (detail)

 

 

Waarschijnlijke geboorteplaats van Simon is Gent. Overleden te Brugge in 1561. Zijn moeder was Catherine de Goes, waarvan algemeen wordt aangenomen dat zij de zus of nicht was van de Vlaamse paneelschilder Hugo van der Goes. In het jaar 1500 liet Simon zijn merkteken registreren in Brugge.

 

 

Londen, Christie’s

Catalogus 6 juli 2011 (Arcana, III), lot 26 Imhof gebedenboek

 

 

 

 

Simon Bening trad in 1508 toe tot de broederschap van de boekhandelaren in Brugge, en uit archiefstukken blijkt dat hij deze stad bezocht in de jaren 1512 en 1516. In 1516 werd zijn lidmaatschapsgeld van de broederschap betaald door Antonius van Damme, een Brugse schrijver die een levenslange vriend en medewerker van Simon schijnt te zijn geweest.

 

Simon werd in 1519 burger van de stad Brugge waar hij zich waarschijnlijk vestigde rond de tijd van het overlijden van zijn vader in Gent. In 1522 schonk hij een grote Kruisiging, klaarblijkelijk van zijn eigen hand, voor een misaal van de Brugse Broederschap.

 

In de jaren 1524, 1536 en 1546 was Simon Bening deken van deze Brugse Broederschap. Simon en zijn eerste vrouw Katherine Scroo hadden vijf dochters, waarvan er eentje, Levina Teerlinck, een succesvol artiest in Engeland werd. Katherine overleed in 1542 en een van hun dochters het jaar daarop. Simon hertrouwde met Jane Tancre, welk huwelijk kinderloos bleef en eindigde door haar overlijden in 1555.

 

Toeschrijvingen aan Simon Bening gebeuren op basis van een canonblad in een missaal uit het stadhuis van Diksmuide (1529-1530) waarvan een rekening bewaard is. Het boek zelf ging tijdens de 1e wereldoorlog verloren, maar van het canonblad zijn foto's bewaard gebleven.

 

In het vroege werk van Simon Bening is de invloed van Gerard David duidelijk zichtbaar. Simon maakte ook gebruik van modellen van de Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I, waaruit sommigen de identificatie van deze laatste met Simons vader, Alexander Bening afleiden.

 

Simon Bening werkte mee aan een groot aantal beroemde Vlaamse handschriften. Hiertoe behoren onder meer het Rothschild Gebedenboek, het Breviarium Grimani , het Da Costa Getijdenboek, het Bloemen-Getijdenboek en de Weense Hortulus Animae. Dit laatste handschrift werd in de oudere literatuur veelal toegeschreven aan Gerard Horenbout (dan wel aan een anonieme meester genaamd de Meester van de Hortulus Animae), maar thans wordt vrij algemeen aanvaard dat waarschijnlijk sprake is van werk van Simon Bening of zijn atelier.

Ook een getijdenboek dat nu verspreid is over de benedictijnenabdij van Montserrat (ms. 53), de Bayerische Staatsbibliothek in München (clm 23638), het Getty Museum in Los Angeles (ms. 3) en een privécollectie, is van zijn hand.

 

De van oudsher veronderstelde medewerking van Simon Bening aan het Mayer van den Bergh Breviarium wordt sinds kort niet meer aanvaard (Los Angeles-London 2003, nr. 92, noot 2).

 

In 1530 kreeg Simon van de Portugese diplomaat en humanist Damiao de Gois opdracht tot het verluchten van een monumentale genealogie voor de infante Dom Fernando van Portugal.

 

 

Malibu, J. Paul Getty Museum

ms Ludwig IX, 19 Gebedenboek van Albrecht van Brandenburg

 

 

Schepping van Eva Verloochening door Petrus Arrestatie Besnijdenis

 

Simon Bening schilderde zijn landschappen op de meest vooruitstrevende wijze. Zijn natuurvisie kwam tot een hoogtepunt in zijn kalenderprenten. Ze overtreffen de vergezichten van Joachim Patinir, in die tijd de meest befaamde landschapschilder. Simon roept in zijn landschappen een breed, zelfs panoramisch landschap, op door het landschap soms over twee bladen te laten doorlopen; zo verkreeg hij het door landschapschilders zo op prijs gestelde liggende formaat. De continuïteit van voor- en achtergrond en de steeds harmonieuzer verhoudingen in de kalenderminiaturen die hij in de jaren 1530 ontwierp, kondigen meer dan enig ander Vlaams kunstenaarsoeuvre uit die tijd de ruimtelijke opbouw van de landschappen van Pieter Bruegel de Oude aan.

 

 

 

 

 

 

 

 

Cambridge, Fitzwilliam Museum, Ms 294b, 294c, 294d, (van links naar rechts): annunciatie, Maria, het Kind en Anna, Het Laatste Oordeel; 3 losse miniaturen afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg

 

 

Imhof Gebedenboek

 

De vroegst gedateerde verluchtingen van de hand van Simon Bening vinden we terug in het Imhof Gebedenboek uit 1511 (Londen, Christie’s, Catalogus 6 juli 2011 (Arcana, III), lot 26).

Het handschrift werd geschreven en voltooid in Antwerpen in 1511 zoals blijkt uit het colofon of folio 334v: “Scriptus et finitus est liber iste in opido mercuriali Hantw(er)pia, Anno 1511”.

 

Dit handschrift, voor het eerst gepubliceerd door Lieftinck 1957, vertoont al alle kenmerken die de kunst van Simon Bening de komende halve eeuw zal hebben en staat bekend om de hoge kwaliteit van de randen om de miniaturen, welke randen klaarblijkelijk eveneens door Simon Bening zijn vervaardigd.

Opdrachtgever van het handschrift was naar alle waarschijnlijkheid Hans V Imhof uit Neurenberg. In dit verband is interessant te melden dat de familienaam van de schrijver bekend onder de naam Petrus Alamire, actief in Antwerpen in 1511, niet Alamire is, maar Imhof, zodat hij wellicht ook het Imhof gebedenboek heeft geschreven (Los Angeles-London 2003, p. 449).

 

 

New York, Pierpont Morgan Library

Ms M 399 Da Costa Getijdenboek

 

 

Aquarius Gemini

 

Gebedenboek van Kardinaal Albrecht van Brandenburg

 

Het absolute meesterwerk van Simon Bening is het fameuze Gebedenboek van Kardinaal Albrecht van Brandenburg (thans bewaard in het J. Paul Getty Museum). Dit gebedenboek bevat op folio 336 in de rand het monogram "SB", en is daarmee het enige gesigneerde werk van de artiest. Bening gebruikte voor zijn miniaturen vroegere composities van hemzelf en andere kunstenaars, hij putte inspiratie uit de houtsneden uit een gebedenboek dat in 1521 in Augsburg werd gedrukt en dat qua tekst en indeling nauwgezet werd gevolgd in het onderhavige gebedenboek.

 

De miniaturen vertonen invloeden van Vlaamse Primitieven als Robert Campin alias de Meester van Flémalle, Rogier van der Weyden, Hugo van der Goes en Hans Memling. Het Laatste Avondmaal verwijst naar de houtsnede met hetzelfde onderwerp in de reeks van de Kleine Passie van de hand van Albrecht Dürer. Er zijn ook echo's van werk van Schongauer en Holbein. Het gebedenboek werd later tweemaal geïmiteerd door Nicolaus Glockendon en diens zoon Gabriël Glockendon.

 

München, Bayerische Staatsbibliothek

Clm 23638 getijdenboek

f. 2v: januari f. 7v: juni f. 9v: september

 

Getijdenboek van Kardinaal Albrecht van Brandenburg

 

De waardering van de kardinaal van Brandenburg voor het werk van Simon blijkt wel uit de enkele jaren te voren verstrekte opdracht tot het verluchten van een getijdenboek, waarvan de kern, bestaande uit twee banden, voor het laatst werd geveild bij op 19 juni 2001 bij Sotheby’s te Londen (lot 36). Uit dit handschrift is een groot aantal miniaturen verwijderd.

 

De volgende miniaturen zijn thans geïdentificeerd:

 

-Vijf miniaturen met Kruisiging, Annunciatie, Maagd en Kind met Sint Anna, Laatste Oordeel en Hemelvaart

van de Maagd, bevinden zich sinds 1918 te Cambridge, Fitzwilliam Museum.

-Een miniatuur met de Kruisiging, bevindt zich sinds 1996 te Cambridge, Fitzwilliam Museum.

-Een miniatuur met de Pièta bevindt zich sedert 1929 te New York, Metropolitan Museum of Art, Robert Lehman Collection, welke collectie in 2008 “en bloc” werd aangekocht door Dr. Jörn Günther Antiquariat te Hamburg.

-Een miniatuur met Sint Bridget werd eveneens in 1929 door Lehman aangekocht, maar is thans spoorloos.

-Een miniatuur met Sint Gertrude van Nivelles bevindt zich te Pittsburg, Carnegie Museum.

-Een miniatuur met Johannes de Doper bevindt zich te Amsterdam, Rijksprentenkabinet.

-Een miniatuur met Christus voor Kaiaphas bevindt zich te Stockholm, Nationalmuseum.

-Een miniatuur met Sint Odilea is geveild te Londen bij Christie’s op 7 december 1988, lot 13, thans Privéverzameling Engeland, Londen.

-Een miniatuur met Sint Margaretha is geveild te Londen bij Sotheby’s op 11 juli 1960, lot 41b, thans Privéverzameling Duitsland.

-Een miniatuur met de Besnijdenis is geveild te Londen bij Sotheby’s op 21 juni 1988, lot 106, thans Privéverzameling Duitsland.

-Een miniatuur met Sint Hieronymus knielend in gebed dan wel Albrecht van Brandenburg in gebed is geveild te Londen bij Sotheby’s op 7 juli 2009, lot 115.

-Een miniatuur met Sint Franciscus is geveild te Londen bij Christie’s in april 1929 (Pitt-Rivers), lot 130, waarvan de huidige locatie onbekend is.

 

 

Malibu, J. Paul Getty Museum

ms Ludwig IX, 19, folio met Christus voor Caiphas (detail)

 

Rosaria

 

Een rosarium is een verzameling gebeden, met name gericht op de heilige maagd Maria.

Simon Bening was betrokken bij de verluchting van een opvallend groot aantal rosaria:

 

1.14 bladen in Boston, PL, MS q Med. 35 vormen samen met 2 bladen in Cambridge, Fitzwilliam, ms. 257a-b een voor een Spaanse opdrachtgever vervaardigd rosarium.

 

2.Dezelfde Spaanse tekst van het rosarium onder 1 vermeld, is bewaard gebleven in een rosarium-psalter gemaakt in 1545 voor een lid van de Acuña familie (Sotheby’s 6 Juli 2000 (Ritman, I), lot 57)

 

3.Van een derde rosarium is thans alleen een Kruisiging bekend (Washington, DC, National Gallery of Art, Rosenwald Collection, Inv. B-22897).

 

4.Van een vierde rosarium is de tekst nooit geschreven, maar zijn wel 11 miniaturen bewaard gebleven (Christie’s, New York, 9 juni 1993, lot 6, thans Privéverzameling, Europa).

 

5.Simon Bening verluchte tot slot rond 1540-1545 een vijfde rosarium, met eveneens gebeden in het Spaans, waarschijnlijk voor keizer Karel V (Dublin, Chester Beatty Library, MS W.99).

 

 

Dublin, Chester Beatty Library, MS W.99

 

Stein-quadriptiek

 

Uit ongeveer 1530 dateren een viertal luiken met telkens 16 kleine afzonderlijke miniaturen met taferelen uit het leven van Maria en uit het Passieverhaal. De miniaturen zijn op de betreffende panelen gekleefd. In de afzonderlijke composities van dit ensemble werkte hij met nauwe kaderingen en vaak krappe close-ups en paste hij de opbouw van de opeenvolgende taferelen aan elkaar aan om een gevoel van beweging en dynamiek te creëren, waardoor hij de zeggingskracht en de directheid van het verhaal verhoogde.

 

 

Montreal, Museum of fine arts, inv. 1955.1370

de Hl. Sebaldus van Neurenberg

 

Deze Christologische cyclus is een van de grootste in de Vlaamse miniatuurkunst en een van de meest complexe werken van Simon Bening. Bening verwerkte in dit unieke concept miniaturen van de Weense Meester van Maria van Bourgondië en werk van Hugo van der Goes. Deze modellen verrijkte hij door gebruik te maken van prenten van Martin Schongauer. Nu eens kopieerde Bening hele prenten, dan weer haalde hij er enkele figuren uit die hij combineerde met gegevens uit andere modellen of die hij verwerkte in eigen composities. Dit werk bewijst de grote levenskracht van de Vlaamse miniatuurkunst tijdens haar eindfase.

Baltimore, Walters Art Gallery, Ms W 442a, b, c, d Stein Quadriptiek

 

Paneelschilderingen door Simon Bening

 

Simon Bening schilderde ook enkele religieuze altaarstukken op perkament, waarvan het grootste en het mooiste de Heilige Hiëronymus in de woestijn van het Escoriaal is. Een kleine Maria met Kind die onlangs door Maryan Ainsworth in het Metropolitan Museum is ontdekt, bewijst dat Bening zich ook aan het schilderen in olieverf heeft gewaagd.

Een bijzondere tussenvorm vinden we terug in een bij Christie’s (Catalogus 7 juli 2010 (Arcana, I), lot 27) geveild soort van verlucht triptiek geplakt op houten panelen, met links de Geboorte, rechts Christus tussen de schriftgeleerden en midden Maagd met Kind in een tuin.

 

 

Londen, British Library, Ms add 12531

 

De kunst van Simon Bening in de laatste fase van zijn loopbaan (1540-1560) vertoont een opmerkelijke overeenkomst met het gelijktijdige werk uit de eerste fase van de loopbaan van de Vlaamse paneelschilder Pieter Bruegel de Oudere (zie hieromtrent nader Lehman 1997, p. 116-117).

 

Met de dood van Simon Bening in 1561 kwam een einde aan de laatste grote fase van de Vlaamse miniatuurkunst, een artistieke traditie met een internationale clientèle en een internationale esthetische uitstraling.

 

 

 

Londen, British Library, Ms add 24098 getijdenboek (Golf Boek)

f. 18v: Gethsemane, f. 23v: juni, f. 24v: juli f. f. 27v: oktober

 

 

Catalogus

 

Amsterdam, Rijksprentenkabinet

 

Inv. 1950.257 losse miniatuur met Johannes de Doper, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99

 

Antwerpen, Museum Mayer van den Bergh

 

Inv 946 Breviarium Mayer van den Bergh, Gent en Brugge ca 1500-1510 verluchting door Simon Bening, Gerard Horenbout, de Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I, Jan Provoost en de Meester van Jacobus IV van Schotland lit: Winkler 1925 (1978), p. 157-8||Gaspar 1932||Smeyers & Van der Stock 1997, p. 49-115||Nieuwdorp & Dekeyzer 1997||Smeyers 1998, p. 480, 482||Los Angeles-London 2003, nr. 92||thans toeschrijving aan Simon Bening niet meer aanvaard! Zie Los Angeles-London 2003, nr. 92, noot 2

 

Arundel Castle, Duke of Norfolk

 

Arundel getijdenboek, Brugge, ca 1525-1530, mogelijk 4 losse bladen in Brooklyn lit: Testa 1994||Los Angeles-London 2003, nr. 143

 

Aschaffenburg, Hofbibliothek

 

Ms 9 gebedenboek, deels verlucht door Simon Bening lit: Smeyers 1998, p. 474

 

Baltimore, Walters Art Gallery

 

Ms W 212 getijdenboek, Brugge, ca 1500-1530 lit: Dogaer 1987, p. 177

 

Ms W 213 getijdenboek, Brugge, ca 1500-1530 lit: Dogaer 1987, p. 177

 

Ms W 426 getijdenboek, Brugge (?), ca 1510-1520 verluchting door Simon Bening (?) en medewerkers lit: De Ricci 1935-1940, I, p. 810, nr. 332||Baltimore 1949, nr. 214||Baltimore 1957, nr. 122||Bierman 1975, p. 29-31, 268||Dogaer 1987, p. 177||Randall 1997, nr. 296|| Los Angeles-London 2003, p. 449, nt. 5

 

Ms W 442a, b, c, d Stein Quadriptiek, Brugge, eind jaren 1520 lit: Destrée 1923, p. 19-23||Winkler 1925 (1978), p. 139-140||De Ricci 1935-1940, I, p. 809, nr. 324||Baltimore 1949, nr. 212||Randall 1997, nr. 298||Los Angeles-London 2003, nr. 146

 

 

München, Bayerische Staatsbibliothek Parijs, Louvre Malibu, J. Paul Getty Museum

clm 23637 Bloemen-Getijdenboek Portret van een man/zelfportret ms 3: martelaarschap van de Heilige Sebastiaan

 

 

Boston, Public Library

 

Ms med 35 twaalf losse miniaturen uit een rosarium (2 andere miniaturen uit hetzelfde rosarium zijn thans in Cambridge en 2 met de Olijfberg en de Kruisiging zijn thans niet getraceerd), Brugge, ca 1520 lit: Cambridge 1993, nr. 29||Smeyers 1998, p. 483, nt 47

 

Brooklyn, Brooklyn Museum of Art, Bequest of A. Augustus Healy Fund

 

Ms 11502-11505 vier losse bladen met de 4 evangelisten (mogelijk oorspronkelijk behorende tot het getijdenboek in Arundel Castle) , Brugge, 1521 lit: Marrow 1984||Testa 1994||Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, fig. 11.7, p. 88, 89, 115||Los Angeles-London 2003, p. 455, nt. 3

 

Brussel, Koninklijke Bibliotheek

 

Ms II 158 getijdenboek van Hennessy lit: Destrée 1923|| Winkler 1925 (1978), p. 167||Delaissé 1959, nr. 50||Los Angeles-London 2003, nr. 150

 

Cambridge, Fitzwilliam Museum

 

Ms 257a-b twee losse miniaturen met presentatie in tempel en hemelvaart, afkomstig uit een rosarium, 12 andere miniaturen uit hetzelfde rosarium zijn thans in Boston en 2 zijn nog niet getraceerd, Brugge, ca 1520 lit: Cambridge 1993, nr. 29||Smeyers 1998, p. 483, nt 47||Cambridge 2005, nr. 98||Los Angeles-London 2003, nr. 144

 

Ms 294a, 294b, 294c, 294d, 294e vijf miniaturen afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 (zie Sotheby’s catalogus 19-6-2001, Lot 36) lit: Cambridge 1993, nr. 31||Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99-112||Cambridge 2005, nr. 97

 

Ms 3-1996 miniatuur met de Kruisiging, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 (zie Sotheby’s catalogus 19-6-2001, Lot 36) lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99-112||Cambridge 2005, nr. 97

 

 

Rosarium, 16 bladen, verdeeld over de Public Library in

Boston (12) en het Fitzwilliam Museum in Cambridge (2).

Van twee bladen is de huidige verblijfplaats niet bekend.

 

Afgebeeld van linksboven naar rechtsonder: annunciatie,

visitatie, geboorte, presentatie in tempel, Jezus tussen de

schriftgeleerden, Olijfberg, geseling, doornenkroning,

kruisdraging, kruisiging, verrijzenis, pinksteren, Maria

hemelvaart, kroning van de maagd, het lege kruis,

hemelvaart

 

Cambridge, University Library

 

Ms Nn 4.1 benedictional van Robert de Clerq, Brugge, ca 1520 lit: Testa 1986, p. 44-5||Cambridge 1993, nr. 42|| Smeyers 1998, p. 459||Cambridge 2005, nr. 57|| http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/cambridgeill uminations/themes.html (2005)

 

Cleveland, Museum of Art

 

Ms 2002.52 Losse miniatuur met scènes van het Laatste Avondmaal, Brugge, ca 1508-1509 (één van in totaal elf bladen afkomstig uit een handschrift gemaakt in opdracht van de Spaanse familie van Enriquez de Ribera, wiens wapenschild onderaan staat afgebeeld) (bron: internet)

 

Den Haag, Museum Meermanno-Westreenianum

 

Ms 10 E 3 getijdenboek, ca 1520 (in oudere literatuur toegeschreven aan Bening zelf, thans aan een volgeling van hem) lit: Den Haag 1979, nr. 60

 

Dublin, Chester Beatty Library

 

Ms W. 99 het Beatty-Rosarium, Brugge, ca 1540-1545 lit: Testa 1986||Smeyers 1998, p. 442-3||Walther 2001, p. 428-429||Los Angeles-London 2003, nr. 156

 

Kassel, Landesbibliothek

 

Ms math et art 50 codex met fragmenten uit getijdenboeken, bestaande uit 43 bladen (waarvan 7 in privebezit) en wel aangeduid als het zogenaamde gebedenboek van Hertog Johann Albrecht von Mecklenburg, Brugge ca 1511-1515, Neurenberg ca 1515/20, Neurenberg ca 1530/31, Neurenberg of Frankfurt ca 1530 verluchting door Simon Bening te Brugge: 23 miniaturen; Albrecht Glockendon te Neurenberg: 6 miniaturen; Nikolaus Glockendon te Neurenberg: 10 miniaturen; Hans Sebald Beham te Neurenberg of Frankfurt: 3 miniaturen en een anoniem verluchter: 1 miniatuur lit: Marrow 1983||Testa 1992||Smeyers 1998, p. 476||Los Angeles-London 2003, p. 449||Zie voor verdere literatuur onder: Albrecht Glockendon, Nikolaus Glockendon en Hans Sebald Beham

 

Londen, British Library

 

Ms add 12531 Genealogie van de Infante Dom Fernando van Portugal, 1530-1534 verluchting door Simon Bening en Antonio de Hollanda lit: Winkler 1925 (1978), p. 176||Kren 1983, nr. 9||Smeyers 1998, p. 480, 481||Walther 2001, p. 430-431||Los Angeles-London 2003, nr. 147

 

Ms add 18855 vier kalenderminiaturen, Brugge, ca 1550 (zie ook Londen, Victoria and Albert, ms Salting 2538, 2560) lit: Kren 1983, nr. 10||Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 117||Los Angeles-London 2003, nr. 159

 

Ms add 24098 getijdenboek (Golf Boek), Brugge, ca 1540-1545 lit: Winkler 1925 (1978), p. 177||Backhouse 1997, nr. 210||Los Angeles-London 2003, nr. 155

 

Ms Egerton 1147 getijdenboek, Brugge ca 1500 en Brugge ca 1510-1515 in 1e campagne kalendermedaillons door Meester van het Gebedenboek van Dresden, in 2e campagne toevoeging van 4 miniaturen aan het einde van het handschrift door Simon Bening lit: Brinkmann 1997, p. 388-9

 

Ms Egerton 2125 gebedenboek van Joanna Ghistelles, Abbess van Messines, Gent, ca 1516 Simon Bening en werkplaats lit: Winkler 1925 (1978), p. 180|| Backhouse 1997, nr. 203||Smeyers 1998, p. 462||Los Angeles-London 2003, nr. 141

 

 

Londen, British Library, Ms Egerton 1147

f. 71r: Visitatie f. 229r: Olijfberg en Verraad f. 259r: Sint Joris en de draak

 

 

Malibu, J. Paul Getty Museum

 

Ms 3 twee losse miniaturen met de Gregoriusmis en het martelaarschap van de Heilige Sebastiaan uit het München-Montserrat Getijdenboek (zie Montserrat) lit: De Hamel 1986, pl. 201||Los Angeles-London 2003, nr. 154c

 

Ms 50 twee bas-de-pages miniaturen uit een getijdenboek, Brugge ca 1550 lit: Meisterwerke im J. Paul Getty Museum 1997, nr. 52||Los Angeles-London 2003, nr. 160

 

Ms Ludwig IX 19 Gebedenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, ca 1525-1530 lit: Winkler 1925 (1978), p. 158||Winkler 1962/63, p. 7-107||Euw & Plotzek 1979-1985, III, ms Ludwig XI 19||Meisterwerke im J. Paul Getty Museum 1997, nr. 51||Los Angeles-London 2003, nr. 145

 

Montreal, Museum of fine arts

 

Inv. 1955.1370 los blad uit getijdenboek met de Hl. Sebaldus van Neurenberg, Brugge, ca 1515-1525 lit: Leesti 1991

 

Montserrat, Bibliotheek van de Abdij

 

Ms 53 München-Montserrat Getijdenboek, Brugge, ca 1535-1540 (kalender en losse miniaturen in München, Bayerische Staatsbibliothek, clm 23638; losse bladen in Malibu, J. Paul Getty Museum, ms. 3) lit: Los Angeles-London 2003, nr. 154

 

München, Bayerische Staatsbibliothek

 

Clm 23637 Bloemen-Getijdenboek, Brugge ca 1530 lit: München 1983, nr. 66

 

Clm 23638 kalender en losse miniaturen van het München-Montserrat Getijdenboek (zie Montserrat), Brugge, ca 1535-1540 lit: München 1983, nr. 65||Walther 2001, p. 418-419||Los Angeles-London 2003, nr. 154

 

Clm 28346 getijdenboek, ca 1515 soms toegeschreven aan Simon Bening, ook invloed Gerard David is merkbaar lit: München 1983, nr. 64

 

 

Cambridge, University Library,

f. 4v: Kruisiging Ms Nn 4.1 benedictional van Robert de Clerq f. 36v: presentatie in de tempel

 

Londen, Christie’s

 

Catalogus 7 juli 2010 (Arcana, I), lot 27 verlucht triptiek geplakt op houten panelen, met links de Geboorte, rechts Christus tussen de geleerden en midden Maagd met Kind in een tuin, Brugge, ca 1540-1545 lit: Christie’s 7 juli 2010 (Arcana, I), lot 27

 

Catalogus 6 juli 2011 (Arcana, III), lot 26 Imhof gebedenboek, Gent en Antwerpen, 1511 het vroegst gedateerde werk van Simon Bening; ook werk van de Meester van de David Scènes in het Breviarium Grimani: de Doop van Christus op f. 297v; voor afbeelding zie aldaar) lit: Lieftinck 1957||Sotheby's 21 juni 1988, lot 107||Los Angeles-London 2003, nr. 139)||Christie’s 6 juli 2011 (Arcana, III), lot 26

 

Londen, Sotheby’s

 

Catalogus 6 juli 2000 (Ritman) Lot 57 Acuna rosarium en gebedenboek, gedateerd 1545 lit: Sotheby’s catalogus 6-7-00, p. 26-27 (lot 35) en p. 78-79 + aparte cat (lot 77)

 

Catalogus 6 juli 2000 Lot 35 Losse dubbel-miniatuur: dood van Christus en Tempel van Jerusalem lit: Sotheby’s catalogus 6-7-00, p. 26-27 (lot 35) en p. 78-79 + aparte cat (lot 77)

 

Catalogus 6 juli 2000 Lot 77 met bijlage Capricorn getijdenboek , Brugge ca 1525-30 verluchting door Simon Bening, de Meester van Karel V en de Meester van Vatican LAT 10293= wellicht De Meester van de David Scènes lit: Sotheby’s catalogus 6-7-00, p. 26-27 (lot 35) en p. 78-79 + aparte cat (lot 77)

 

Catalogus 19 juni 2001 Lot 36 Getijdenboek van Kardinaal Albrecht van Brandenburg, Brugge ca 1522/23, 6 losse miniaturen in Cambridge; 1 losse miniatuur in New York, Lehman; 1 losse miniatuur in Pittsburgh; 1 blad in Amsterdam; 2 bladen in Privéverzamelingen Duitsland, 1 blad in Privéverzameling Engeland, Londen; 1 blad in Stockholm lit: Smeyers 1998, p. 473-4||Sotheby’s catalogus 19 juni 2001, lot 36| Los Angeles-London 2003, p. 456 nt 7

 

Catalogus 7 juli 2009, lot 115 losse miniatuur met de hl. Hieronymus dan wel de opdrachtgever Albrecht van Brandenburg geknield in gebed, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, ca 1522/23 lit: Sotheby’s 7 juli 2009, lot 115

 

Londen, Victoria and Albert Museum

 

Ms Salting 2538 en 2600 vier kalenderminiaturen, Brugge, ca 1550 (zie ook Londen, British Library, ms add 18855) lit: Winkler 1925 (1978), p. 180|| Kren 1983, nr. 10||Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 117

 

L.39-1981

 

Inv E 635-1998 miniatuur op houten paneel met Maagd en Kind en engelen, Brugge, ca 1540-1545 lit: Los Angeles-London 2003, nr. 158

 

Inv P 159-1910 losse miniatuur met zelfportret, Brugge, 1558 lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 113-115||Los Angeles-London 2003, nr. 161

 

Londen, Waddesdon Manor

 

Ms 26 getijdenboek, Brugge, ca 1540 werkplaats van Simon Bening lit: Delaissé, Marrow, De Wit 1977, ms. 26

 

Londen, British Library, Ms Egerton 2125

f. 64v: Opwekking van Lazarus f. 157v: Maria en Kind met engelen f. 215v: Maria Magdalena

 

 

New York, Christie's

 

Catalogus 29 januari 2014, lot 157 (voorheen: Wenen, Osterreichische Nationalbibliothek Cod ser n 2844) Rothschild gebedenboek, Gent of Brugge, ca 1505-1510 verluchting door Gerard Horenbout/Meester van Jacobus IV van Schotland, Simon Bening: ff. 240v hl. Antonius en 245v: hl. Bernhard van Clairvaux; Meester van het Gebedenboek van omstreeks 1500, Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I, Gerard David: ff. 203v schutsengel, 207v Petrus, 227v Maria Magdalena lit: Unterkircher 1984||Thoss 1987, nr. 79||Smeyers 1998, p. 473||Walther 2001, p. 416-7||New York, Christie's, Catalogus 29 januari 2014, lot 157

 

(Voorheen) New York, Metropolitan Museum of Art, The Robert Lehman Collection

 

1975.1.2481 losse miniatuur met de Pièta, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg , Brugge, 1522/23 lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, nr. 13

 

1975.1.2487 losse miniatuur met zelfportret, Brugge, 1558 lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, nr. 14||Los Angeles-London 2003, p. 485

 

New York, Pierpont Morgan Library

 

Ms M 307 getijdenboek, Brugge, ca 1500-1530 lit: Dogaer 1987, p. 177||Testa 1994, p. 424||New York 2005-2006, p. 297, nt 4

 

Ms M 399 getijdenboek voor Da Costa, Brugge ca 1515 lit: Wieck 1997, nr. 17||Smeyers 1998, p. 480

 

Ms M 451 getijdenboek, Brugge, 1531 lit: Wieck 1997, nr. 91||Los Angeles-London 2003, nr. 148

 

New York, Public Library

 

Ms Spencer 36 getijdenboek, Brugge, ca. 1515-1520 verluchting door werkplaats van Simon Bening en andere Brugse verluchters lit: New York 2005-2006, nr. 66

 

Parijs, Les Enluminures

 

Los blad met 4 scènes, Brugge, ca 1508-1509, één van in totaal elf bladen afkomstig uit een handschrift gemaakt in opdracht van de Spaanse familie van Enriquez de Ribera, met Jozef van Arimathea, Nicodemus, Kruisafneming en Bewening lit: Los Angeles-London 2003, nr. 157

 

Parijs, Louvre, Cabinet des dessins

 

RF 3925 Los blad met portret van een man/zelfportret, Brugge, ca 1535-1536 lit: Wescher 1946 als zelfportret van Simon Bening||Biermann 1975, p. 31, 36||Los Angeles-London 2003, nr. 153||Parijs 2011, nr. 168

 

Parijs, Louvre, Département des peintures

 

RF 1987-28 los blad met boetedoende Hieronymus in wijds landschap, Brugge, ca 1525-1530 lit: Parijs 2011, nr. 167

 

Parijs, Louvre, Département des peintures, depot de la Fondation de France

 

D.L. 1973-18 los blad met aanbidding door de wijzen, Brugge, ca 1525-1530 lit: Brugge 1902, nr. 246 als volgeling Gerard David||Winkler 1925 (1978), p. 139-140, 168 als Simon Bening||Winkler 1962-1963, p. 15||Parijs 2011, nr. 166

 

Philadelphia, Free Library, Rare Books Room

 

Ms 6:1 los blad met laatste oordeel uit gebedenboek van de families Enriquez en Ribera, ca 1508-1509 lit: Smeyers 1998, p. 478

 

Pittsburgh, Carnegie Museum of Art

 

Ms 64.11.6 losse miniatuur met de hl. Gertrude van Nivelles, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99

 

Priveverzameling

 

Getijdenboek, Vlaanderen, begin 16e eeuw, omgeving Simon Bening; gelijkenis met het Hennessey handschrift lit: Brugge 1981, nr. 118

 

Privéverzameling Duitsland

 

Losse miniatuur met de gevangenneming van Christus, Brugge, ca 1530 lit: Sotheby’s 6 juli 1964, lot 225|| Keulen 1987, nr. 77

 

Privéverzameling Duitsland

 

Losse miniatuur met de hl. Margaret, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 lit: Sotheby’s 11 juli 1960, lot 41b|| Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99

 

Losse miniatuur met de besnijdenis, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 lit: Sotheby's 21 juni 1988, lot 106|| Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99

 

Privéverzameling Engeland, Londen

 

Losse miniatuur met de hl. Odilia, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 lit: Sotheby’s 11 juli 1960, lot 41a||Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99|| Christie’s 7 december 1988, nr. 13

 

Privéverzameling Europa

 

Rosarium, Brugge, na 1530, 24 bladen, 138x103mm, 11 volbladminiaturen, waaronder Vlucht naar Egypte en Voetwassing lit: De Ricci 1935-1940, II, p. 1851, nr. 15 daar als: Vlaanderen, ca 1510, School van Gerard David|| Jörn Günther 1996, nr. 28||Boston 2000, nr. 60

 

 

Parijs, Les Enluminures

Los blad met 4 scènes, met Jozef van Arimathea, Nicodemus, Kruisafneming en Bewening,

afkomstig uit een handschrift gemaakt in opdracht van de Spaanse familie van Enriquez de Ribera

 

 

Rouen, Bibliothèque municipale

 

Ms 3028 (Leber 142) getijdenboek, Brugge, ca 1510-1525

 

San Marino, Huntington Library

 

Ms HM 1162 getijdenboek, Spanje en Vlaanderen, begin 16e eeuw, f. 10v en f 28 door anoniem artiest, overige miniaturen door Simon Bening lit: Los Angeles-London 2003, nr. 151||http://sunsite.berkeley.edu/scriptorium (2005)

 

Stockholm, Kungliga Biblioteket

 

Ms A 227 getijdenboek van Melchior Pfinzing lit: Los Angeles-London 2003, p. 449

 

Stockholm, Nationalmuseum

 

Ms B 1699 Losse miniatuur met Christus voor Kaiaphas, afkomstig uit het Getijdenboek van Albrecht van Brandenburg, Brugge, 1522/23 lit: Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, p. 99

 

Venetië, Biblioteca Marciana

 

Ms lat I. 99 Breviarium Grimani, Gent en Brugge ca 1515-1520, verluchting door Alexander Bening/alias de Meester van het Oudere Gebedenboek van Maximiliaan I; Simon Bening: f. 432v (merendeel van de) heilige maagden, 530v annunciatie, 579v Sint Antonius van Padua, 719v Maagd en Kind met vijf vrouwelijke heiligen, 788v alle heiligen, 830r mystieke attributen van de Maagd; Gerard Horenbout/alias de Meester van Jacobus IV van Schotland; de Meester van de Davidscènes in het Breviarium Grimani; Gerard David lit: Winkler 1925 (1978), p. 200-202||Salmi & Mellini 1972||Breviario Grimani 1973||Italian Libraries 1997||Walther 2001, p. 412-415||Los Angeles-London 2003, nr. 126||Voor verdere literatuur zie onder: Alexander Bening

 

 

Parijs, Louvre, Département des peintures

D.L. 1973-18 los blad met aanbidding door de wijzen RF 1987-28 los blad met boetedoende Hieronymus

 

 

Washington, DC, National Gallery of Art, Rosenwald Collection

 

Inv. B-22897 los blad met de Kruisiging, afkomstig uit een rosarium, Brugge, ca 1540-1545 lit: Washington 1975, nr. 49||Testa 1986, p. 22 nt 10

 

Wenen, österreichische Nationalbibliothek

 

Cod 1858 Croy Gebedenboek, begin 16e eeuw, verluchting door Simon Bening, Gerard Horenbout en Gerard David? lit: Brussel 1962, nr. 63||Thoss 1987, nr. 77||Smeyers 1998, p. 447, 452

 

Cod 2606 Statutenboek van de Orde van het Gulden Vlies toeschrijving aan Bening is wel eens overwogen, maar lijkt toch onwaarschijnlijk lit: Brussel 1962, nr. 94||Thoss 1987, nr. 59||Walther 2001, p. 471

 

Cod 2706 Hortulus animae lit: Dornhoffer 1911|| Winkler 1925 (1978), p. 207||Brussel 1962, nr. 64|| Thoss 1987, nr. 78

 

Wimborn, Kingston Lacy

 

KLA/D/3 losse miniatuur met Christus voor Annas, Brugge, ca 1530-1550 lit: Los Angeles-London 2003, nr. 152

 

 

Venetië, Biblioteca Marciana

Ms lat I. 99 Breviarium Grimani, f. 830r mystieke attributen van de Maagd

 

 

Literatuur

 

Brugge 1902, nr. 246

Dornhoffer 1911

Destrée 1923

Winkler 1925 (1978), p. 119-126, 139-149, 157-8, 160, 167, 168, 169, 170, 174, 176, 177, 178, 180, 181, 186, 187, 188, 189, 190, 196, 197, 198, 200-2, 207, 209

Gaspar 1932

De Ricci 1935-1940, I, p. 809, nr. 324, p. 810, nr. 332; II, p. 1851, nr. 15

Wescher 1946, p. 208

Baltimore 1949, nrs. 212, 214

Baltimore 1957, nr. 122

Lieftinck 1957

Delaissé 1959, nr. 50

Sotheby’s 11 juli 1960, lot 41a, 41b

Brussel 1962, nrs. 62, 63, 64, 94

Winkler 1962/63, p. 7-107

Sotheby’s 6 juli 1964, lot 225

Salmi & Mellini 1972

Breviario Grimani 1973

Biermann 1975, p. 29-31, 36, 268

Washington 1975, nr. 49

Delaissé, Marrow, De Wit 1977, ms. 26

Den Haag 1979, nr. 60

Euw & Plotzek 1979-1985, III, ms Ludwig XI 19

Brugge 1981, nr. 118

Kren 1983, nrs. 9,10 ( p. 69-85)

München 1983, nrs. 64, 65, 66

Marrow 1983

Unterkircher 1984

Marrow 1984

Testa 1986

De Hamel 1986, pl. 201

 

 

Venetië, Biblioteca Marciana Brussel, Koninklijke Bibliotheek New York, Pierpont Morgan Library

Ms lat I 99 Breviarium Grimani, f. 530v annunciatie Ms II 158, f. 143v: Bathsheba Ms M 307, f. 71v: vlucht naar Egypte

 

 

Dogaer 1987, p. 177

Thoss 1987, nrs. 59, 77, 78, 79

Keulen 1987, nr. 77

Sotheby's 21 juni 1988, lot 106, 107

Christie’s 7 december 1988, lot 13

Leesti 1991

Testa 1992

Cambridge 1993, nrs. 29, 31, 42

In August Company, the Collections of the Pierpont Morgan Library 1993, p. 109,110

Testa 1994

Jörn Günther 1996, nr. 28

Meisterwerke im J. Paul Getty Museum 1997, nrs. 51, 52

Hindman, Levi d’Ancona, Palladino & Saffiotti 1997, nrs. 13, 14, p. 88, 89, 98-119, figs. 11.7, 11.8

Randall 1997, nrs. 296, 298

Wieck 1997, nrs. 17, 91

Italian Libraries 1997, p. 258-259

Backhouse 1997, nr. 203, 210

Smeyers & Van der Stock 1997, p. 49-115

Nieuwdorp & Dekeyzer 1997

Brinkmann 1997, p. 388-9

Kren 1998

Smeyers 1998, p. 429-432, 442-3, 447, 450, 452, 459, 462, 463, 471, 473, 474, 475, 476, 478, 480, 481, 483

Christie’s 8 juli 1999, lot 201

Boston 2000, nr. 60

Sotheby’s catalogus 6 juli 2000 (collectie Ritman), lot 57

Sotheby’s catalogus 6 juli 2000, p. 26-27 (lot 35) en p. 78-79 + aparte cat (lot 77)

Walther 2001, p. 412-415, 416-417, 418-419, 428-429, 430-431, 471

Sotheby’s catalogus 19 juni 2001, lot 36

Los Angeles-London 2003, p. 447-8, nrs. 92, 126, 139-160

Cambridge 2005, nrs. 57, 97, 98

http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/cambridgeill uminations/themes.html (2005)

http://sunsite.berkeley.edu/scriptorium (2005)

New York 2005-2006, nr. 66, p. 295-301

Sotheby’s 7 juli 2009, lot 115

Christie’s 7 juli 2010 (Arcana, I), lot 27

Christie’s 6 juli 2011 (Arcana, III), lot 26

Parijs 2011, p. 324-329, nrs. 166, 167, 168

Christie's (New York) 29 januari 2014, lot 157

 

Bradley 1887-1889, I, p. 126 als Simon Bering

Thieme-Becker 1907-1950

D’Ancona & Aeschlimann 1949

New York, Christie's, Catalogus 29 januari 2014, lot 157, f. 240v: Antonius van Padua (detail) - f. 245v: Bernardus van Clairvaux (detail)

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved