(Meester) Haarlemse Bijbel

Lexicon van Boekverluchters

 

Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, Ms 79 K 11

f 97r: Salvator Mundi (detail)

 

 

Meester van de Haarlemse Bijbel

 

(doorbladerbaar handschrift aanwezig; zie slot)

 

Noord-Nederlands boekverluchter, werkzaam in Haarlem tussen ca 1445 en 1474. Van deze meester zijn thans meer dan 25 verluchte handschriften bekend. De meester ontleent zijn naam aan een driedelige bijbel die wordt bewaard in de stadsbibliotheek van Haarlem.

 

De composities van de Meester van de Haarlemse bijbel zijn beïnvloed door Delftse grisailles, alsmede door eigentijdse houtsneden en gravures. Aangezien een groot aantal gedateerde werken van de meester bewaard is gebleven, is zijn werk van bijzonder belang met het oog op de studie van de relatie tussen miniaturen en houtsneden.

 

De schilderstijl van de Meester van de Haarlemse bijbel is helder en scherp, zij het ook wat lineair en hoekig en soms wat schematisch. Het kleurgebruik daarentegen is bijzonder evenwichtig en uitermate gevarieerd. De miniaturen van bijvoorbeeld het Van Adrichem getijdenboek vallen des te meer op door het bijna overdadige goud dat heel gaaf bewaard is gebleven. Wat de afbeeldingen aan diepte missen wordt ruimschoots vergoed door het letterlijk schitterende bladgoud. De randversiering is mooi en weelderig.

 

De meester is ook wel genoemd de Meester van de Takkenbossen, dit ten gevolge van de vaak in zijn randversieringen voorkomende bundels van lijnen met kleine bladeren (zie Den Haag 1992), en de Meester van het Krakow getijdenboek.

 

 

New York, Pierpont Morgan Library, Ms M 1031 Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, Ms 79 K 11

f. 193v: communie schenkers - f 13v: annunciatie f. 119v: Laatste Oordeel - f 97r: Salvator Mundi - f 173r: harpspelende David

 

Catalogus

 

Amsterdam, Bibliotheca Philosophica Hermetica

 

BPH 134 getijdenboek, Haarlem, na 1470 lit: http://www.ritmanlibrary.nl; 2003

 

Amsterdam, Universiteitsbibliotheek

 

Ms VIII D 26 getijdenboek, Harlem, ca 1450

 

Boston, prive-collectie van mr and mrs Arthur Vershbow

 

No 77-49-22 getijdenboek, Haarlem, ca 1460-75 lit: Utrecht/New York 1989, nr. 77

 

Brussel, Koninklijke Bibliotheek

 

Ms 21974 handschrift, Haarlem, 1445

 

Den Haag, Koninklijke Bibliotheek

 

Ms 74 H 31 getijdenboek, Haarlem, ca 1450-1475 lit: Byvanck/Hoogewerff 1922, nr. 68||Brandhorst & Broekhuijsen-Kruijer 1985, nr. 201||Utrecht/New York 1989, p. 236

 

Ms 79 K 11 Bout psalter-getijdenboek, Haarlem, 1453 verluchting door Meester van de Haarlemse Bijbel: f. 119v: Laatste Oordeel en alle 6 gehistorieerde initialen; een van de Meesters van Otto van Moerdrecht: f. 61v kruisiging, f. 79v pinksteren; een van de Meesters van Gijsbrecht van Brederode: f. 17v annunciatie; anoniem artiest: f. 172v david onthoofdt goliath lit: Jörn Günther 2006, nr. 19

 

Haarlem, Stadsbibliotheek

 

Ms 187 C 1 en 3 Bijbel van de commanderij van Sint Jan (delen I en III), Haarlem, ca 1450-60 lit: Utrecht/New York 1989, nr. 75

 

Krakow, Museum Naradowe

 

Ms Czartoryski 3024 getijdenboek, Haarlem, 1448 lit: Byvanck/Hoogewerff 1922, nr. 65

 

Leiden, Universiteitsbibliotheek

 

Ms Ltk 274 handschrift, Haarlem, ca 1450

 

Ms Ltk 1985 getijdenboek , Harlem, ca 1450

 

Londen, British Library

 

Ms add 16.951 Historie-Bijbel, Haarlem, 1473-74

 

Luzern, Zentralbibliothek

 

Ms PMsc 13 breviarium, Haarlem, ca 1450

 

München, Staatliche Graphische Sammlung

 

Fragmenten K 314-319 van een psalter, Haarlem, ca 1450

 

New York, Pierpont Morgan Library

 

M 1031 getijdenboek, Haarlem, ca 1450-75 lit: Utrecht/New York 1989, nr 76

 

Oxford, Bodleian Library

 

Ms Broxbourne 89.10/R613 psalter, Haarlem, ca 1450

 

Utrecht, Rijksmuseum Het Catharijneconvent

 

BMH h 51 getijdenboek, Haarlem, ca 1465-75 met randversieringen in de stijl van de Meester van de Haarlemse bijbel lit: Wüstefeld 1993, nr. 102

 

StCCh1 Van Adrichem getijdenboek, Haarlem, ca 1460-75 lit: Byvanck/Hoogewerff 1922, nr. 69||Wüstefeld 1993, nr. 101

 

Verenigde Staten van Amerika, Prive-collectie

 

Getijdenboek, Haarlem, ca 1450-75 lit: Utrecht/New York 1989, nr. 78

 

Literatuur

1.Byvanck/Hoogewerff 1922, nrs. 65, 68, 69

2.Brandhorst & Broekhuijsen-Kruijer 1985, nr. 201

3.Utrecht/New York 1989, p. 233-238, nrs. 75-78

4.Scillia 1991

5.Den Haag 1992, p. 88-90

6.Wüstefeld 1993, nrs 101-102

7.Jörn Günther 2006, nr. 19

 

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved