(Meester) Rohan

Lexicon van Boekverluchters

 

Meester van Rohan

 

 

Frans boekverluchter, werkzaam in de 1e helft van de 15e eeuw. Hij ontleent zijn naam aan een getijdenboek met een uniek en mysterieus karakter dat in latere tijden ooit heeft toebehoord aan de familie Rohan, maar dat hoogstwaarschijnlijk oorspronkelijk is vervaardigd voor Yolanda van Aragon of een van haar kinderen. De Grandes Heures de Rohan is een van de meest intrigerende getijdenboeken dat ooit is gemaakt. Krachtige vervormingen worden gecombineerd met een verontrustend pathos. Hoewel vooruitstrevend in sommige aspecten, lijkt het werk van de Rohan-meester op andere punten bijna ouderwets. Zo vertoont hij weinig interesse in perspectief of natuurlijke landschappen en is hij grotendeels immuun voor de nieuwe Italiaanse invloeden die toentertijd in Parijs opgang deden. Schoonheid boeide de Rohan-meester niet, het weergeven van religieuze ideeën des te meer. Door hun grootse opzet, hun tragische, onheilspellende inslag en het meedogenloze realisme van de met opzet overdreven groot weergegeven personages verlenen de miniaturen van de Rohan-Meester aan de Franse boekverluchting een nieuwe dimensie en een tot dan toe ongekende felheid.

 

Gewoonlijk wordt aangenomen dat de Rohan-meester leiding gaf aan een drukke werkplaats, begunstigd en van opdrachten voorzien door het Huis van Anjou, en wisselend gevestigd te Parijs, Angers, Bourges, Troyes en in de Provence. Hij schijnt het werk van de Meester van Boucicaut en de Meester van Bedford, en dat van de Gebroeders van Limburg te hebben gekend. Zijn volwassen stijl is echter zo dwingend en meeslepend en afwijkend van hetgeen in Parijs gebruikelijk was, dat geleerden zijn bronnen en herkomst ook buiten Parijs hebben gezocht. Genoemd wordt bijvoorbeeld Catalonië (het land van zijn beschermvrouwe Yolanda van Aragon) maar ook de (Noordelijke) Nederlanden.

 

Vraag blijft waarom we de hand van de Rohan-Meester zelf slechts in weinige miniaturen herkennen en waarom het merendeel van de verluchtingen, ook die in handschriften bestemd voor de meest vooraanstaande opdrachtgevers, aan medewerkers wordt overgelaten. Thomas in: Meiss & Thomas 1973, p. 27, noemt als mogelijke verklaring dat de meester wellicht niet de leider was van een belangrijke werkplaats van boekverluchting, maar dat hij, naast het incidenteel vervaardigen van miniaturen, zich ook bezighield met het schilderen van panelen (zie het doek in het Laon Museum, de tekening in het Braunschweig museum) en het vervaardigen van fresco’s en het maken van ontwerpen voor gobelins.

 

Een voorloper van de Meester van Rohans was de Meester van Giac, welke meester ook een gedeelte van de verluchtingen in het Getijdenboek van Rohan voor zijn rekening nam.

 

Catalogus

 

Amiens, Bibliothèque Municipale

 

Ms Lescalopier 17 getijdenboek lit: Meiss 1974 (1), p. 401

 

Baltimore, Walters Art Gallery

 

Ms 741 getijdenboek lit: Meiss 1974 (1), p. 401

 

Braunschweig, Herzog Anton Ulrich Museum

 

Tekening met het Wonder van Bethesda lit: Meiss 1974 (1), p. 401

 

Cambridge, Fitzwilliam Museum

 

Ms 62 getijdenboek van Isabella Stuart, Angers (?), ca 1417-8 of ca 1431 Meester van Rohan, en latere toevoegingen, Nantes (?), ca 1440 Meester van François I van Bretagne: portretten van Isabella Stuart, o.a. f. 20 lit: Searle 1876, nr. 21||James 1895 (1), p. 156-174||Durrieu 1912 (1)||Durrieu 1912 (2)||James 1931, nr. 75||Heimann 1932, p. 5-12, 16, 22, 24, 58, 60||Toinbee 1946, p. 303-4|| Ring 1949, p. 203-4||Porcher 1959 (2), p. 5, 11||Meiss & Thomas 1973, p. 14, 15, 25-27, 246||Meiss 1974 (1), p. 263-6, 306-7, 401||Harthan 1977, p. 114-7||Camille 1985, p. 227-246|| Emmerson & Lewis 1986, nr. 168||Naughton 1991, p. 113-5||Legaré 2004, p. 175, figs. 4-5||Parijs 2004, p. 316, 371||Cambridge2005, nr.88||http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/cambridgeilluminations/4.html-2005||Zie ook onder Meester van François I van Bretagne

 

Cambridge, USA, Harvard College, Houghton Library

 

Ms Richardson 42 De Buz Getijdenboek, waarschijnlijk Anjou, ca 1420-1425 Werkplaats van de Meester van Rohan lit: Panofsky 1949||Baltimore 1949, nr. 96||Pittsburgh 1951, nr. 13||Los Angeles 1953-1954, nr. 57||Cambridge 1955, nr. 64||Baltimore 1962, nr. 57||Meiss 1974 (1), p. 401||Cambridge 1983, nr. 4||Nijmegen 2005, nr. 113

 

Chantilly, Musée Condé

 

Ms 67 getijdenboek lit: Meiss 1974 (1), p. 401

 

Chicago (Glencoe), coll. Van mrs J. Spitz

 

Getijdenboek lit: Meiss 1974 (1), p. 401

 

Chillicothe (Ohio), Ross County Art Museum

 

Getijdenboek lit: Meiss 1974 (1), p. 402

 

Dresden, Sächsische Landesbibliothek

 

Ms. oc. 61 Jean de Vignay, Jeu des échecs moralisés en Gaston Phébus, Livre de la chasse, verluchting door Meester van Bedford = Haincelin de Haguenot?: f. 134 en mogelijk andere; werkplaats van de Meester van Rohan: f. 1 en andere lit: Meiss 1974 (1), p. 366, 402

 

Laon, Museé de Laon

 

Paneel met de Engel van de annunciatie en donor lit: Meiss 1974 (1), p. 402

 

Londen, British Library

 

Ms harley 2934 getijdenboek, ca 1412 lit: Meiss 1974 (1), p. 329, 402

 

Ms harley 2940, getijdenboek, ca 1420 5 miniaturen door werkplaats of volgeling van de Meester van Boucicaut, 1 miniatuur, t.w. f. 175 met de Maagd en het Kind door (werkplaats van) Meester van Rohan lit: Meiss 1968, p. 96||Meiss 1974 (1), p. 402

 

Londen, Victoria and Albert Museum

 

Ms Reid 5 Getijdenboek, Parijs, ca 1425-1450 Werkplaats van de Meester van Rohan lit: Meiss 1974 (1), p. 402|| Harthan 1983, nr. 14

 

Lyon, Bibliothèque municipale

 

Ms 5140 getijdenboek, ca 1425-30 lit: Meiss 1974 (1), p. 402

 

Malibu, J. Paul Getty Museum

 

Ms 22 getijdenboek, ca 1415 kalender door werkplaats van Meester van Rohan; rest van de miniaturen door werkplaats van de Meester van Boucicaut lit: Meiss 1968, p. 99||Meiss 1974 (1), p. 402

 

Parijs, Bibliothèque de l' Arsenal

 

Ms 647 getijdenboek (2e gedeelte in Princeton) lit: Meiss 1974 (1), p. 402

 

Parijs, Bibliothèque Nationale

 

Ms fr 226 Boccaccio, Cas des nobles hommes et femmes (vert. Door Laurent de Premierfait), ca 1415 (Bedford Trend: f. 1-8, 12v, 143-274; Meester van de Cité des Dames: 8v-11v; en werkplaats van de Meester van Rohan: f. 14v-140v lit: Parijs 1955, nr. 176|| Meiss 1974 (1), p. 367, 381, 402||Parijs 1975, nr. 103|| Parijs 1995, nr. 32

 

Ms fr 15393-4 Guiart des Moulins, Bible Historiale Werkplaats Meester van Rohan: 15393: f. 180 ; 15394: f. 275-427v; Volgeling van de Meester van de Berry Apocalypse: 15393: f. 161, 190v-243; 15394: 244-264v, 441v-533; assistent van de Meester van Boethius: 15393: f. 1-148 lit: Parijs 1955, nr. 172|| Meiss 1974 (1), p. 372, 402

 

Ms fr 16995 Boccaccio, Cas des nobles hommes et femmes

 

Ms lat 1156A getijdenboek van Rene d'Anjou, Angers, ca 1435-1436 werkplaats van de Meester van Rohan lit: Parijs 1955, nr. 231||Dijon 1962, nr. 70||Angers 2009-2010, nr. 1

 

Ms lat 9471 Grandes Heures de Rohan lit: Parijs 1904, nr. 89||Parijs 1955, nr. 233||Meiss & Thomas 1973

 

 

Ms lat 13262 getijdenboek

 

Parijs, Bibliothèque Sainte-Genevieve

 

Ms 1278 getijdenboek, ca 1413-5

 

Parijs, Museé des Arts Decoratifs

 

Ms Mosticker 40342 getijdenboek

 

Princeton, University Library

 

Ms Garrett 48 getijdenboek (1e deel in Parijs, l' Arsenal)

 

Stockholm, National Museum

 

Nmb 1906 Visitatie

 

Privé-verzameling (voorheen: Martin le Roy coll)

 

Martin le Roy Getijdenboek

 

Wenen, Osterreichische Nationalbibliothek

 

Cod 2573 Livre du Roi Modus et de la Reine Racio, Parijs, ca 1410-1420 Werkplaats van de Meester van Rohan lit: Wenen 1978, nr. 26||Mazal 1986, afb. 26-27

 

Literatuur

 

Searle 1876, nr. 21

James 1895 (1), p. 156-174

Parijs 1904, nr. 89

Durrieu 1912 (1)

Durrieu 1912 (2)

James 1931, nr. 75

Heimann 1932, p. 5-12, 16, 22, 24, 58, 60

Toinbee 1946, p. 303-4

Ring 1949, p. 203-4

Panofsky 1949

Baltimore 1949, nr. 96

Pittsburgh 1951, nr. 13

Los Angeles 1953-1954, nr. 57

Panofsky 1953, p. 74, p. 389, nt. 4-6

Parijs 1955, nrs. 172, 174, 176, 231, 233

Cambridge 1955, nr. 64

Porcher 1959, p. 67-69

Porcher 1959 (2)

Baltimore 1962, nr. 57

Dijon 1962, nr. 70

Laclotte 1966, p. 20-23

Pächt & Alexander 1966 (1), nr. 640, pl. L

Meiss 1967

Meiss 1968, p. 96, 99

Meiss & Thomas 1973

Meiss 1974 (1), p. 256-277, 329, 366, 367, 372, 381, 401-404 (catalogus), 306-8, 329, 346-7, 352-4, 357-9, 367, 372, 403

Parijs 1975, nr. 103

Harthan 1977, p. 82-85, 114-117

Wenen 1978, nr. 26

Thomas 1979, p. 102-105

Harthan 1983, nr. 14

Cambridge 1983, nr. 4

Camille 1985, p. 227-246

Emmerson & Lewis 1986, nr. 168

Mazal 1986, afb. 26-27

Naughton 1991, p. 113-5

Avril & Reynaud 1993, p. 25, 26, nr. 4

Parijs 1995, nr. 32-33

Legaré 2004, p. 175, figs. 4-5

Parijs 2004, p. 316, 371

Cambridge 2005, nr. 88

Nijmegen 2005, nr. 113

http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/cambridgeilluminations/4.html (2005)

Angers 2009-2010, nr. 1

 

Bradley 1887-1889 –

Thieme-Becker 1907-1950

D’Ancona & Aeschlimann 1949, p. 141-142

 

Copyright © Roel Wiechers, 2013. All Rights Reserved